ખાંડ મોંઘી કેમ થઈ? સરકારે આપ્યો જવાબ

sugar price hike in India: દેશમાં ખાંડના ભાવમાં છેલ્લા એક મહિનામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. 20 જુલાઈ 2026ના રોજ ખાંડનો ભાવ રૂ.48.18 પ્રતિ કિલો હતો, જે 20 ઓગસ્ટે વધીને રૂ.55.70 પ્રતિ કિલો થયો છે. એટલે કે માત્ર એક મહિનામાં ખાંડના ભાવમાં પ્રતિ કિલો રૂ.7.52નો વધારો થયો છે. ભાવમાં થયેલા આ વધારા વચ્ચે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે શું ઇથેનોલના ઉત્પાદન માટે ખાંડનો ઉપયોગ વધવાથી ખાંડ મોંઘી થઈ છે?

સરકારે આ અંગે સ્પષ્ટતા કરતા કહ્યું છે કે ખાંડના ભાવમાં થયેલા વધારા પાછળ ઇથેનોલ ઉત્પાદન માટે ખાંડનો ઉપયોગ મુખ્ય કારણ નથી. સરકારના આંકડા મુજબ ઇથેનોલ માટે ડાયવર્ટ કરવામાં આવતી ખાંડનો હિસ્સો 2022-23માં લગભગ 12 ટકા હતો, જે 2025-26માં ઘટીને લગભગ 9 ટકા થયો છે.

ખાંડના ભાવ કેમ વધી રહ્યા છે?

સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે ચાલુ સિઝનમાં દેશમાં ખાંડનું ઉત્પાદન શરૂઆતના અંદાજ કરતાં ઓછું રહેવાની શક્યતા છે. શરૂઆતમાં શેરડી ઉત્પાદક રાજ્યો દ્વારા આશરે 343 લાખ ટન ખાંડના ઉત્પાદનનો અંદાજ મૂકવામાં આવ્યો હતો. જોકે હવે ઉત્પાદન લગભગ 306 લાખ ટન રહેવાની ધારણા છે.

શેરડીના પાકને રેડ રોટ અને ટોપ બોરર જેવી બીમારીઓથી નુકસાન થયું છે. આ ઉપરાંત કેટલાક વિસ્તારોમાં વધારે વરસાદ અને પાણી ભરાવાને કારણે પણ શેરડીના ઉત્પાદન પર અસર પડી છે. ઉત્પાદનના અંદાજમાં થયેલા ઘટાડાને કારણે ખાંડના ભાવ પર દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે.

ઇથેનોલના કારણે ખાંડ મોંઘી થઈ નથી

ખાંડના ભાવ વધારા અંગે ઇથેનોલને લઈને ચર્ચા થઈ રહી હતી. જોકે સરકારે કહ્યું છે કે આ ભાવ વધારા માટે ઇથેનોલ મુખ્ય કારણ નથી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઇથેનોલ માટે ડાયવર્ટ કરવામાં આવતી ખાંડનો હિસ્સો ઉલટો ઘટ્યો છે.

દેશમાં બનતા ઇથેનોલમાં પણ હવે અનાજનો હિસ્સો નોંધપાત્ર છે. સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે દેશમાં બનતા ઇથેનોલના લગભગ ત્રણ ચતુર્થાંશ ઉત્પાદન માટે અનાજનો ઉપયોગ થાય છે, જેમાં મકાઈનો મહત્વનો હિસ્સો છે.

ભારતમાં જ નહીં, દુનિયામાં પણ ખાંડ મોંઘી

ખાંડના ભાવમાં વધારો માત્ર ભારતમાં જ જોવા મળી રહ્યો નથી. વૈશ્વિક બજારમાં પણ ખાંડની સપ્લાયને લઈને ચિંતા વધી છે. 2026-27માં વિશ્વભરમાં આશરે 33 લાખ ટન ખાંડની અછત રહેવાનો અંદાજ છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પણ ખાંડના ભાવમાં વધારો નોંધાયો છે. 30 જૂનના રોજ ખાંડનો ભાવ આશરે 474 ડોલર પ્રતિ ટન હતો, જે 20 ઓગસ્ટે વધીને 552 ડોલર પ્રતિ ટન થયો હતો. એટલે કે આ સમયગાળામાં આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં 16 ટકાથી વધુનો વધારો થયો છે.

સરકારનો દાવો, દેશમાં પૂરતો સ્ટોક

ભાવ વધારા વચ્ચે સરકારનું કહેવું છે કે દેશમાં હાલ પૂરતો ખાંડનો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે. સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે ઓક્ટોબરમાં નવી શેરડી પિલાણ સિઝન શરૂ થાય ત્યાં સુધી સ્થાનિક માંગ પૂરી કરી શકાય તેટલો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે.

સરકારે ઘરેલું બજારમાં ખાંડની સપ્લાય જળવાઈ રહે અને ભાવ પર નિયંત્રણ રહે તે માટે અનેક પગલાં પણ લીધા છે.

ખાંડની જમાખોરી રોકવા સ્ટોક લિમિટ

સરકારે ડીલરો માટે 400 ટન સુધીની સ્ટોક લિમિટ નક્કી કરી છે. આ મર્યાદા 1 ઓગસ્ટથી 30 નવેમ્બર 2026 સુધી લાગુ રહેશે. આ નિર્ણયનો હેતુ બજારમાં ખાંડની જમાખોરી અટકાવવાનો અને કૃત્રિમ રીતે ભાવ વધતા રોકવાનો છે.

આ ઉપરાંત 1 સપ્ટેમ્બરથી મોટા ખરીદદારો પોતાની 15 દિવસની જરૂરિયાત કરતાં વધારે ખાંડનો સ્ટોક રાખી શકશે નહીં. સરકારની ટીમો ખાંડ મિલોમાં ઉપલબ્ધ સ્ટોકની તપાસ પણ કરી રહી છે.

10 લાખ ટન કાચી ખાંડની આયાતને મંજૂરી

સ્થાનિક બજારમાં ખાંડની ઉપલબ્ધતા વધારવા માટે સરકારે 10 લાખ ટન કાચી ખાંડની ડ્યૂટી ફ્રી આયાતને મંજૂરી આપી છે. સરકારને આશા છે કે આ પગલાથી દેશમાં ખાંડની સપ્લાય વધશે અને ભાવને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ મળશે.

સરકારે ખાંડ મિલોને 15 ઓક્ટોબરથી પિલાણ શરૂ કરવાની સલાહ પણ આપી છે. સામાન્ય રીતે ઓક્ટોબરમાં આશરે 3થી 4 લાખ ટન ખાંડનું ઉત્પાદન થાય છે, પરંતુ વહેલી પિલાણ પ્રક્રિયા શરૂ થવાથી આ ઉત્પાદન 10 લાખ ટનથી વધુ થઈ શકે છે.

શેરડીના ખેડૂતોને 97 ટકા બાકી ચૂકવણી

સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે 20 ઓગસ્ટ 2026 સુધી 2025-26 સિઝનના શેરડીના ખેડૂતોને મળવાપાત્ર બાકી રકમમાંથી 97 ટકા ચુકવણી કરવામાં આવી ચૂકી છે. સરકારનું કહેવું છે કે ખાંડના ભાવને નિયંત્રણમાં રાખવાની સાથે શેરડીના ખેડૂતોના હિતોનું પણ ધ્યાન રાખવામાં આવી રહ્યું છે.

હાલ ખાંડના ભાવમાં થયેલો વધારો ઉત્પાદનના અંદાજમાં ઘટાડો, પાકને થયેલું નુકસાન અને વૈશ્વિક બજારમાં સપ્લાયની ચિંતાઓ સાથે જોડાયેલો હોવાનું સરકારનું કહેવું છે. ઇથેનોલ માટે ખાંડના ઉપયોગને ભાવ વધારાનું મુખ્ય કારણ ગણાવવું યોગ્ય નથી, કારણ કે ઇથેનોલ માટે ડાયવર્ટ કરવામાં આવતી ખાંડનો હિસ્સો છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઘટ્યો છે.